Port Wojenny Gdynia

Port Wojenny w Gdyni

HISTORIA KOMENDY PORTU WOJENNEGO GDYNIA

Najważniejsze wydarzenia okresu 1923 – 1939

• 1923 - 1939 - budowa portu wojennego w Gdyni. Od 1923 r. funkcjonuje "Tymczasowy Port Wojenny i Przystań dla Rybaków" (dzisiejsze Nabrzeże Francuskie portu handlowego);
• 1925 - powołanie przez KPW Gdynia "Szefostwa Służby Technicznej Portu Wojennego";
• 1926 - przeniesienie Komendy Portu Wojennego z Pucka do Gdyni;
Rozkaz Dzienny z dnia 12.10.1926 r. posiadał w nagłówku "Komenda Portu Wojennego Puck",
Rozkaz Dzienny z dnia 26.10.1926 r. miał już nazwę "Komenda Portu Wojennego Gdynia". Wymienione rozkazy podpisane są przez kmdr por. Adama MOHUCZEGO, ówczesnego Komendanta Portu;
• 1927 - przeniesienie z Pucka do Gdyni Warsztatów Portowych MW. Już w 1929 r. zaspokajają one podstawowe potrzeby floty. Od 1934 r. do 1939 r. w dużym stopniu wykonano rozbudowę i zadania w ramach programu przekształcenia zakładu w Stocznię MW. Zamiarom tym przeszkodził wybuch wojny;
• 1931 - podporządkowanie Komendzie Portu Kadry Szeregowych Floty. Jej przeniesienie ze Świecia n/Wisłą do nowych koszar na Oksywiu nastąpiło w 1932 r., a w 1935 r. została przemianowanie na Kadrę Floty. Zadania KF, to: wcielenie do MW ochotników i poborowych, ich wyszkolenie rekruckie, prowadzenie kursów w specjalności "strzelec", szkolenie wartowników cywilnych, prowadzenie ewidencji specjalistów morskich, inne zadania;
• 1939 - Komendzie Portu Wojennego Gdynia, dowodzonej przez kmdr por. Mieczysława ADAMOWICZA, podlegały:

- Służby i oddziały: techniczna, intendentura, uzbrojenia, broni podwodnej, zaopatrzenia nawigacyjnego, łączności, samochodowa oraz służba zdrowia,
- okręt-hulk ORP "BAŁTYK" (siedziba Centrum Wyszkolenia Floty),
- baza nurków - ORP "NUREK",
- okręt szkolny ORP "MAZUR",
- okręt hydrograficzny ORP "POMORZANIN",
- Kadra Floty; Szefostwo Budownictwa Wybrzeża Morskiego;
- Warsztaty Polowe MW,
- Szpital Marynarki Wojennej,
- Komenda Obsługi Portu,
- Holowniki i inny tabor pływający.

Przygotowania obronne i udział KPW Gdynia w obronie Oksywia

Od 23 marca 1939r. do rozpoczęcia działań obronnych stan jednostek lądowych wzrósł ze 130 do około 500 oficerów i z 3500 szeregowych do około 14000 (oprócz Helu). Dowództwo Lądowej Obrony Wybrzeża - nie dysponujące kwatermistrzostwem - funkcję zaopatrzenia jednostek lądowych powierzyło Komendzie PW Gdynia, zajmującej się przede wszystkim zabezpieczeniem materiałowym floty i jednostek brzegowych MW. Na kilka dni przed wybuchem wojny, 28.08.1939 r. kpt. mar. int. Józef SZOLC został wyznaczony na doradcę technicznego i oficera łącznikowego d/s intendentury przy Dowództwie Lądowej Obrony Wybrzeża, następnie mianowany szefem intendentury. Wykorzystanie etatowego aparatu KPW Gdynia dla celów kwaterunkowo-logistycznych Lądowej Obrony Wybrzeża wydatnie przyczyniło się do wykonania dużej części zadań warunkujących możliwość długotrwałego kontynuowania walki obronnej. W okresie mobilizacji i w czasie działań obronnych służby KPW Gdynia wniosły istotny wkład do realizacji wielu zadań w ramach lądowej obrony wybrzeża. Były to między innymi - w służbie żywnościowej - zadanie zgromadzenia zapasów żywności na Kępie Oksywskiej dla 15000 ludzi na 60 dni, na Helu - dla 5000 ludzi na 90 dni. Pracami kierował kpt. int. Aleksander TRZYNA.
Zadania realizowane w służbie uzbrojenia (kpt. Władysław TRZCIŃSKI, kpt. mar. Józef DANYLUK) to:

• decentralizacja magazynów w Wąwozie Ostrowskim - rozdział na 3 różne miejsca;
• włączenie do zapasów bojowych broni i amunicji przygotowanej w porcie na export;
• uzbrojenie pociągu pancernego "Smok Kaszubski" i 3 samochodów (opancerzenie przeprowadziły Warsztaty Polowe MW);
• doposażenie i uzbrojenie (na miarę możliwości) organizowanych oddziałów LO Wybrzeża.
Służba sanitarna (mjr dr Edward REICHERT, mjr dr Kazimierz BIELAWSKI) zajmowała się organizacją i adaptacją obiektów do potrzeb szpitali:
• w Gdyni Szkoła Morska (600 łóżek);
• u Sióstr Elżbietanek (200-300 łóżek);
• na Kępie Oksywskiej w Babim Dole ok. 500 łóżek.
Niesiono pomoc w organizacji szpitali w Wejherowie i Kartuzach, odpowiednio przystosowano Szpital na Oksywiu. Służba samochodowa (mjr Stanisław OWCZARSKI) zajmowała się zapewnieniem transportu poszczególnym służbom - przy wykorzystaniu taboru własnego oraz 26 zarekwirowanych pojazdów różnego typu.
W chwili wybuchu wojny Dowódcy Floty - kontradmirałowi Józefowi UNRUGOWI podlegały: Dywizjon Kontrtorpedowców, Dywizjon Okrętów podwodnych, Morska Obrona Wybrzeża, Lądowa Obrona Wybrzeża, Morski Dywizjon Lotniczy, Wojskowa Składnica Tranzytowa na Westerplatte i Komenda Portu Wojennego Gdynia. Jej głównym zadaniem było zaopatrywanie i remonty okrętów. Po 3 września KPW Gdynia została podporządkowana dowódcy Lądowej Obrony Wybrzeża płk Stanisławowi DĄBKOWI i przekształcona w kwatermistrzostwo Lądowej Obrony Wybrzeża.
Walki w obronie Oksywia toczono do 19 IX 1939 r. - do zakończenia działań żołnierzy LO Wybrzeża.

Główny Port Marynarki Wojennej- Lata powojenne

Powojenne dzieje jednostki otwiera powołanie rozkazem Naczelnego Dowódcy WP z dnia 07.07.1945 r. - jednocześnie z Dowództwem, Sztabem Głównym i Zarządem Politycznym Marynarki Wojennej - jej organu kwatermistrzowskiego GŁÓWNEGO PORTU MARYNARKI WOJENNEJ. Zadanie główne: zaopatrywanie jednostek brzegowych i okrętów w żywność i umundurowanie, uzbrojenie, sprzęt techniczny i kwaterunkowy, materiały pędne i smary, opał, sprzęt sanitarny, lekarstwa. Ogniwa podległe GPMW, Warsztaty Remontowe: środków pływających, samochodów, Oddziałów Okrętów Pomocniczych i Przystani, Wydziały: zaopatrzenia, organizacji i planowania, chemiczny, referat kwaterunkowo-eksploatacyjny, referat sanitarny, Centralna Składnica Sanitarna.
• 1945 – 20 listopada - na bazie Warsztatów Remontowych Środków pływających i Warsztatów Remontowych Samochodów - utworzona zostaje Stocznia Głównego Portu MW. Od 01.12.1945r. samodzielna jednostka gospodarcza;
• 1945 – 30 listopada - powołanie Oddziału Pomocniczych Środków Pływających i Przystani Głównego Portu, przemianowanego wkrótce na Oddział Okrętów Pomocniczych i Przystani. Dowódcą mianowany został kmdr Włodzimierz STEYER;
• 1946 – 16 stycznia - zorganizowane zostało Szefostwo Uzbrojenia Głównego Portu MW.
Komenda Portu Wojennego Gdynia 1947 – 1951
Rozkazem MON z 28.05.1947 r. jednostka otrzymuje nazwę KPW Gdynia. Przejmuje część zadań byłego GPMW. Organizację jednostki oparto o działające uprzednio struktury: Oddział Okrętów Pomocniczych i Przystani, kwatermistrzostwo DOP, samodzielna kompania wartownicza. W skład KPW weszły: Komenda (dowództwo), Obsługa Nabrzeży i Przystani, Podręczny warsztat KPW, Komenda Ochrony, Ambulatorium, Izba chorych, Oddział Nurków, Wydział Administracyjno-Gospodarczy w składzie: sekcja żywnościowa, mundurowa, finansowa, kwaterunkowo-eksploatacyjna; drużyna samochodowa, drużyna taborowa.
Komendzie Portu podporządkowano portowy tabor pływający, Oddział Nurków dysponujący holownikiem "NUREK".
Szefostwo (Zarząd) Tyłów MW 1951 – 1957
Rozkazem szefa Sztabu Generalnego WP nr 0130/Org. z 6.12.1950 r. w miejsce Kierownictwa Administracyjno-Technicznego MW powstaje Szefostwo Tyłów MW (od 1953 r. nazwa zmieniona na Zarząd Tyłów MW). Rozwiązaniu ulegają komendy portów w Gdyni, Świnoujściu i Kołobrzegu. Nowe Szefostwo Tyłów MW w całości przejmuje ogniwa dotychczasowej jednolitej struktury KPW Gdynia. Szefostwu Tyłów MW podlegają organa wykonawcze : Sztab, Wydział Polityczny, Kie-rownictwo Techniki i Uzbrojenia, Kwatermistrzostwo.
Dla obsad rozwiązanej KPW - reorganizacja oznaczała przede wszystkim zmianę podległości zależnie od specyfiki służby: albo pod Kierownictwo Techniki i Uzbrojenia, albo pod Kwatermistrzostwo, W bezpośrednim podporządkowaniu Szefa Tyłów MW pozostaje Oddział Okrętów Pomocniczych i Przystani, nie przejmując jednak zadań rozwiązanej KPW.
Zmiany i kilkakrotne reorganizacje w latach 1951 - 1957 prowadzone w MW nie wprowadziły od strony praktyki większych różnic w systemie zaopatrywania i obsłudze okrętów. Zadania wykonywali w większości ci sami ludzie, te same co po-przednio ogniwa, komórki i zakłady, Jednak w warunkach innej podległości, przy niewygodnym i nadmiernie rozbudowanym systemie dowodzenia, MON podjęło decyzję o przywróceniu niektórych sprawdzonych rozwiązań, w tym o odtworzeniu komend portów wojennych.
. Komenda Portu Wojennego Gdynia 1957

Ponowne sformowanie KPW Gdynia przeprowadzone zostało na podstawie rozkazu MON z dnia 15.06.1957 r. Baza formowania: Wydział Administracyjno-Gospodarczy Zarządu Tyłów, Kwatermistrzostwo MW, baza brzegowa BOP, Oddział Okrętów Pomocniczych i Przystani, Komenda Garnizonu Gdynia-Oksywie, Kwatermistrzostwo Oddziału Awaryjno-Ratowniczego MW.
Przywrócone zostało bezpośrednie podporządkowanie KPW Gdynia dowódcy Marynarki Wojennej.
Organizacja i skład (wg stanu z połowy lat 60-tych):
• Komendant Portu,
• Sztab KPW,
• Sekcja Polityczna;
• Wydział Techniki i Uzbrojenia Pomocniczych Jednostek Pływających,
• Wydział Organizacji i Planowania,
• Wydział Kwatermistrzostwa,
• Komenda Ochrony,
• 22. Batalion Wartowniczy,
• Garnizonowa Pralnia i Łaźnia,
• 40. Garnizonowa Piekarnia Wojskowa,
• Garnizonowa Przychodnia Specjalistyczna, Izba Chorych.
Niektóre ważniejsze zmiany organizacyjne:
• 1958 - od 1 maja Komendant pełni równoległe obowiązki Komendanta Garnizonu Gdynia-Oksywie,
• 1965 - 1 czerwca rozkazem DMW z dnia 29.04.1965 r. KPW Gdynia zostaje podporządkowana pod każdym względem Dowódcy 9. Flotylli Obrony Wybrzeża,
• 1969 - w kwietniu rozkazem DMW podporządkowany został Komendzie Portu Wojennego Gdynia 22 Batalion Wartowniczy (obecny Batalion Ochrony i Obsługi),
• 1974 - z dniem 1 kwietnia KPW Gdynia zostaje podporządkowana JW 5431.
Funkcjonowanie jednostki w latach 70 i 80-tych w zasadzie opiera się na układzie struktur z połowy lat 60-tych. Ważniejsze zmiany to:
o przeformowanie 22. Batalionu Wartowniczego w Batalion Ochrony i Obsługi KPW Gdynia,
o usamodzielnienie Wydziału Pomocniczych Jednostek Pływających, przemianowanie na 45. dpjp podległy KPW,
o przejście GPS na etat Wojskowej Specjalistycznej Przychodni Lekarskiej,
o na podstawie zarządzenia Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego z 25.10.1989 r. Rozkazem Dowódcy Marynarki Wojennej z 4.12.1989 r. Komenda Portu Wojennego Gdynia podporządkowana zostaje pod każdym względem Dowódcy 3. Flotylli Okrętów z dniem 01.02.1990 r.
Przedstawiony rys historyczny KPW Gdynia w większości określa zewnętrzną, formalną stronę dziejów jednostki, jej rozwój organizacyjny, fakty i wydarzenia dla tego rozwoju istotne. Poza tą płaszczyzną dziedziczenie tradycji to przede wszystkim pamięć o ludziach o ich postawach i życiu. Tę płaszczyznę w sposób pełniejszy przedstawia ekspozycja w Sali Tradycji KPW Gdynia

Źródło: www.kpwgdynia.mw.mil.pl/index.php?akcja=historia